Przewody hydrauliczne - rodzaje

Przewód rzadko bywa najdroższym elementem maszyny, a jego awaria potrafi ją zatrzymać: wyciek oleju, przestój, a w skrajnym przypadku zagrożenie dla operatora. Dlatego znajomość rodzajów przewodów hydraulicznych i oznaczeń nadrukowanych na ich powierzchni to praktyczna umiejętność, a nie ciekawostka. Wyjaśniamy poniżej, czym te przewody się różnią, jak czytać normy i jak dobrać oraz wymienić przewód w swojej instalacji.

Z czego zbudowany jest przewód hydrauliczny?

Typowy wąż składa się z trzech warstw: wewnętrznej rurki z gumy syntetycznej odpornej na olej, zbrojenia przenoszącego ciśnienie (oplot stalowy lub tekstylny) oraz osłony zewnętrznej chroniącej przed ścieraniem, ozonem i UV. Na końcach zaciska się końcówki hydrauliczne, które razem z wężem tworzą gotowy zestaw. To właśnie zbrojenie i materiał decydują o podziale, który opisujemy poniżej.

Rodzaje przewodów hydraulicznych – podstawowy podział

Typy przewodów hydraulicznych różnicuje przede wszystkim konstrukcja zbrojenia i materiał. W układach hydraulicznych spotkasz cztery główne grupy.

Elastyczne węże hydrauliczne z oplotem stalowym

To podstawa większości instalacji, a rodzaje węży hydraulicznych dzieli się najczęściej według liczby i układu oplotów. Węże z jednym lub dwoma oplotami (oznaczenia 1SN i 2SN) obsługują układy średniego ciśnienia. Węże z kilkoma spiralnie nawiniętymi warstwami drutu (4SP, 4SH), zwane też przewodami spiralnymi, pracują przy najwyższych ciśnieniach i obciążeniach impulsowych. Im więcej warstw zbrojenia, tym większa wytrzymałość, ale mniejsza elastyczność.

W ofercie znajdziesz zarówno węże hydrauliczne, jak i węże wysokociśnieniowe BRIDGESTONE w wersjach od jednego do sześciu oplotów.

Przewody termoplastyczne, tekstylne i PTFE

Obok klasycznych konstrukcji stosuje się rozwiązania specjalne:

• termoplastyczne – z nylonu, polietylenu lub poliuretanu, lekkie i pozbawione stalowego oplotu;
• tekstylne – zbrojone poliestrem, aramidem lub nylonem, do niższych ciśnień;
• teflonowe (PTFE) – o wysokiej odporności chemicznej i temperaturowej.

Zobacz węże termoplastyczne oraz węże teflonowe PTFE.

Przewody gumowe czy stalowe? Węże a rury hydrauliczne

Przewody stalowe, czyli rury bezszwowe, służą do połączeń stałych. Są tanie, dają niskie straty przepływu i dobrze znoszą temperaturę, ale nie tłumią drgań. Wąż pozwala natomiast podłączyć element ruchomy i ominąć przeszkody. W praktyce w maszynie występują oba rozwiązania: rurami prowadzi się trasy główne, a wężami dochodzi do ruchomych odbiorników.

Gięcie rur wykonujemy na wymiar, w zakresie średnic zewnętrznych 6–42 mm i długości do 6 m. Szczegóły znajdziesz w rurach precyzyjnych oraz na stronie o giętych rurach hydraulicznych. Osobną grupą są węże metalowe z nierdzewnej stali do gazów, pary i chemikaliów.

Przewody hydrauliczne wysokiego ciśnienia i ciśnienie robocze

Przyjmuje się, że węże niskociśnieniowe pracują do ok. 50 barów, średniociśnieniowe w przedziale 50–200 barów, a przewody hydrauliczne wysokiego ciśnienia powyżej 200 barów. Podstawą doboru jest ciśnienie robocze, czyli maksymalne ciśnienie, przy którym przewód może pracować stale.

Producenci projektują węże z zapasem: ciśnienie rozrywające wynosi zwykle minimum czterokrotność ciśnienia roboczego. Nie oznacza to jednak, że można go przekraczać. Weź pod uwagę piki ciśnienia w układzie. Maszyna pracująca przy 160 barach wymaga przewodu na co najmniej 200 barów. Jeśli dane masz w innych jednostkach, pomoże nasza tabela przeliczeniowa jednostek ciśnienia.

Normy i oznaczenia przewodów hydraulicznych

Na powierzchni węża producent nadrukowuje podstawowe dane. Najczęściej odczytasz z nich:

• normę i typ – np. EN 853 2SN (dwa oploty), EN 857 2SC (wersja kompaktowa), EN 856 4SP lub 4SH (zbrojenie spiralne);
• średnicę nominalną – w DN lub w calach (DN 12 to 1/2");
• ciśnienie robocze oraz zakres temperatur;
• datę produkcji i znak producenta.

Normy przewodów hydraulicznych z serii EN 853–857 określają wymagania dla poszczególnych konstrukcji węży, a w maszynach z importu spotkasz też oznaczenia SAE 100R. Wytyczne doboru, przechowywania i eksploatacji zawiera norma ISO 8331. Data produkcji jest ważna przy ocenie wieku przewodu.

Zastosowanie przewodów hydraulicznych

Zastosowanie przewodów hydraulicznych jest bardzo szerokie. Znajdziesz je w:

• maszynach budowlanych – koparkach, ładowarkach, dźwigach, wiertnicach;
• transporcie – układach hamulcowych, kierowniczych i podnoszeniu skrzyń;
• przemyśle – prasach, wtryskarkach, obrabiarkach, przenośnikach;
• energetyce, górnictwie i przemyśle morskim – w sterowaniu zaworami, żurawiami i układami sterowania.

Przewody hydrauliczne do maszyn rolniczych

W rolnictwie przewody pracują na zewnątrz i są narażone na UV, ozon, błoto, nawozy oraz częste zginanie przy podłączaniu narzędzi. Liczy się więc odporność osłony na ścieranie i pogodę. Na odcinkach narażonych na przetarcia warto dołożyć osłony spiralne i sprężyny ochronne, które zabezpieczają także przed załamaniem węża.

Jak dobrać przewód hydrauliczny do instalacji?

Dobór warto prowadzić według stałej listy kontrolnej:

• medium – olej mineralny, biodegradowalny czy płyn trudnopalny, co decyduje o materiale rurki wewnętrznej;
• ciśnienie – robocze z zapasem na piki;
• temperatura – otoczenia i medium;
• średnica i długość – bez zbędnych zapasów, z uwzględnieniem promienia gięcia;
• końcówki i gwinty – zgodne z armaturą w maszynie;
• środowisko – ścieranie, chemia, UV.

Szerzej omawiamy to w poradniku jak dobrać odpowiedni wąż hydrauliczny. Przy gwintach przyda się tabela do wstępnego ustalania wielkości gwintów.

Dobór średnicy przewodów hydraulicznych

Zbyt wąski przewód zwiększa prędkość oleju, straty ciśnienia i nagrzewanie, a zbyt duży podnosi koszt i gabaryt. Średnicę wewnętrzną w milimetrach przybliża wzór d ≈ 4,6 × √(Q / v), gdzie Q to przepływ w l/min, a v prędkość oleju w m/s. Dla 60 l/min i 5 m/s wychodzi ok. 16 mm, czyli DN 16.

Orientacyjnie przyjmuje się ok. 4–6 m/s w liniach tłocznych, 2–4 m/s w powrotnych i do ok. 1,5 m/s w ssawnych. Wynik potwierdź w karcie producenta.

Wymiana przewodów hydraulicznych krok po kroku

Wymiana wymaga zachowania kolejności i ostrożności:

1. Wyłącz maszynę, opuść osprzęt i zdejmij ciśnienie z układu.
2. Zabezpiecz miejsce pod pojemnik na olej i oznacz lub sfotografuj ułożenie przewodu.
3. Odkręć końcówki dwoma kluczami, nie skręcając przewodu.
4. Porównaj nowy zestaw ze starym: średnica, długość, typ i kąt końcówek, gwint.
5. Oczyść gniazda i sprawdź uszczelnienia hydrauliczne, w razie potrzeby wymień je.
6. Zamontuj przewód bez skręcenia, z zachowaniem minimalnego promienia gięcia i odcinka prostego przy końcówce, a następnie dokręć zgodnie z zaleceniami.
7. Uzupełnij olej, odpowietrz układ i sprawdź szczelność przy niskim ciśnieniu.

Nigdy nie szukaj nieszczelności ręką. Strumień oleju pod wysokim ciśnieniem przebija skórę, więc użyj kartonu. Jeśli potrzebujesz przewodu na wymiar, zobacz, na czym polega zakuwanie węży.

Podsumowanie – dobry przewód to bezpieczna instalacja hydrauliczna

Rodzaje przewodów hydraulicznych różnią się zbrojeniem, materiałem i przeznaczeniem, a bezpieczny dobór zaczyna się od ciśnienia, medium i średnicy. Warto też pamiętać o prawidłowym montażu i kontroli stanu przewodów.

Madejski od 30 lat dostarcza elementy hydrauliki siłowej z Krakowa. Wykonujemy przewody hydrauliczne na wymiar w średnicach wewnętrznych 5–125 mm, a każdy zakuty przewód przechodzi kontrolę i otrzymuje świadectwo jakości. Do dyspozycji jest też ok. 1500 końcówek, złączki hydrauliczne oraz armatura hydrauliczna do hydrauliki siłowej, a gotowe zestawy testujemy na maszynach do prób ciśnieniowych. Zajrzyj na stronę główną sklepu Madejski, a jeśli potrzebujesz pomocy w doborze, skontaktuj się z naszymi doradcami.

FAQ – najczęstsze pytania o przewody hydrauliczne

Jak rozpoznać zużyty lub uszkodzony przewód hydrauliczny?

Wymiany wymagają przewody z pęknięciami lub przetarciami osłony, odsłoniętym oplotem, bąblami i wybrzuszeniami oraz wyciekami przy końcówkach. Niepokojące są też załamania, utrata elastyczności i przesunięta końcówka. Takiego przewodu nie należy naprawiać, tylko wymienić.

Jak długo służą przewody hydrauliczne?

Nie ma jednej wartości, bo żywotność zależy od ciśnienia, temperatury, ruchu i środowiska. Często spotykane zalecenie to prewencyjna wymiana po ok. 6 latach od daty produkcji, razem z czasem magazynowania. Zawsze sprawdź też wytyczne producenta maszyny.

Jakie materiały są używane do produkcji przewodów hydraulicznych?

Rurkę wewnętrzną wykonuje się z gumy syntetycznej (np. NBR), a zbrojenie z drutu stalowego, poliestru, aramidu lub nylonu. Osłona to zwykle guma odporna na ścieranie i ozon. Węże termoplastyczne powstają z nylonu, polietylenu lub poliuretanu, a teflonowe z PTFE.

Jakie są różnice między przewodami jednooplotowymi a dwuoplotowymi?

Wąż jednooplotowy (1SN) ma jedną warstwę stalowego splotu, dwuoplotowy (2SN) dwie. Przy tej samej średnicy wersja z dwoma oplotami wytrzymuje wyższe ciśnienie, ale jest sztywniejsza i cięższa. Wybór zależy od ciśnienia roboczego oraz wymaganej elastyczności.

Czy można samodzielnie zakuć przewód hydrauliczny?

Zakucie wymaga właściwej prasy, doboru końcówki i tulei oraz kontroli zacisku. Próby bez odpowiedniego sprzętu grożą rozszczelnieniem lub wyrwaniem końcówki pod ciśnieniem. Bezpieczniej zlecić je specjalistom.